ਨਾ ਕੋਈ ਸਵਿੱਚ, ਨਾ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਾਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ ਪੈਂਦੇ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਜਗਮਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਦੀਵਾ?
ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜਲਣ ਵਾਲੇ ਹਾਈਟੈੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਦੀਵੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਵਿੱਚ ਦੇ ਇਹ ਦੀਵੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚਮਚ ਪਾਣੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹੀ ਜਗਮਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਟਰ ਸੈਂਸਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਾਰਟ ਸਰਕਟ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਘਿਓ ਜਾਂ ਤੇਲ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਹਾਈਟੈੱਕ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਵੀ ਸਮਾਰਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜਲਣ ਵਾਲੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਦੀਵੇ ਵੀ ਖ਼ੂਬ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਆਮ ਦੀਵਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਤੇਲ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰੂੰ ਦੀ ਬੱਤੀ ਲਗਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਬਟਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਮਚ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਗਮਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਦੀਵੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਸਮਾਰਟ ਪਰ ਆਸਾਨ ਤਕਨੀਕ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਦੀਵੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਰਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਰਕਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਉੱਪਰੋਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲਾਈਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਾਈਟ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਦੋ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਧਾਤ ਦੇ ਪੁਆਇੰਟ ਜਾਂ ਪਿੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਕਨੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡ ਜਾਂ ਵਾਟਰ ਸੈਂਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੀਵੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਬਟਨ ਸੈੱਲ ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੀਵਾ ਸੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੈਟਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਰ ਬਲਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੋਵਾਂ ਧਾਤ ਦੇ ਪਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਓਪਨ ਸਰਕਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਕਰੰਟ ਬਲਬ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸੁੱਕਾ ਰਹਿਣ ‘ਤੇ ਦੀਵਾ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਦੀਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਆਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਸੋਡੀਅਮ ਵਰਗੇ ਕਈ ਕੁਦਰਤੀ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਘੁਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਆਇਨਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਦੀਵੇ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਧਾਤ ਦੇ ਪਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਹ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਦੋਵਾਂ ਪਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਰੰਟ ਹੀ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦੀਵੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰ ਵੀ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰ ਪਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਹਲਕੇ ਜਿਹੇ ਸਿਗਨਲ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮੁੱਖ ਸਵਿੱਚ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਬੈਟਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਾਵਰ ਬਲਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹੀ ਸਰਕਟ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੀਵਾ ਤੁਰੰਤ ਜਗਮਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਦੀਵੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਡਿਸਟਿਲਡ ਵਾਟਰ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਿਲਟਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੀਵਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਜਗੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਵੇ।
ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਿਲਟਰ ਕੀਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਿਨਰਲਜ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਕਰੰਟ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਕਦੇ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਆਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚੁਟਕੀ ਨਮਕ ਮਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਈਟੈੱਕ ਦੀਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਿਜਲੀ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੱਗੇ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਬਟਨ ਸੈੱਲ ਲਗਾਤਾਰ 40 ਤੋਂ 50 ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਦਾ ਬੈਕਅੱਪ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਬਸ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿਓ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸੁੱਕੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਪੂੰਝ ਦਿਓ। ਦੋਵੇਂ ਧਾਤ ਦੇ ਪਿੰਨ ਸੁੱਕਦੇ ਹੀ ਸਰਕਟ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਾਈਟ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਦੇ ਇਸ ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲੱਗਿਆ ਢੱਕਣ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਬਟਨ ਸੈੱਲ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।