6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ‘ਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਉਂ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ?

ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਈਆਂ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ ਦੀ ਕੀਮਤ ਘਟ ਕੇ 114.5 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ 'ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਨੀਤੀਗਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਰਮੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ।

ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਆਪਣੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਰੂਡ 2.11 ਫ਼ੀਸਦੀ ਯਾਨੀ 2.17 ਡਾਲਰ ਸਸਤਾ ਹੋ ਕੇ 101.09 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ‘ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ 1.85 ਫ਼ੀਸਦੀ ਯਾਨੀ 2.16 ਡਾਲਰ ਘਟ ਕੇ 114.5 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਰਹਿ ਗਈ। ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੇਲ ਸਸਤਾ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ?

ਦਰਅਸਲ, ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਆਈ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਹੂਤੀ ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦਾ ਉਛਾਲ ਆਇਆ ਸੀ। ਪੂਰੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ 6 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਜਦਕਿ ਕਰੂਡ 2.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਠਹਿਰਾਅ ਆਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੀਤੀਗਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਕਾਰਨ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਕੀ ਨਰਮੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ।

ਭਾਵੇਂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਸੰਕਟ ਹਾਲੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਾਲਾਤ ਕਾਫ਼ੀ ਖ਼ਰਾਬ ਰਹੇ।

ਹੂਤੀ ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੇਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਹੂਤੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਕੰਮਕਾਜ ਬਹੁਤ ਸੀਮਤ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਬਾਗੀ ਗੁੱਟ ਨੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇਸ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।

ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 117 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦਾ ਪੱਧਰ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੇਲ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 120 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਠੋਸ ਪਹਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵਸੂਲਣ ਕਾਰਨ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਤਣਾਅ, ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਵਧਦਾ ਤਣਾਅ, ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਡਰ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਹੀ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ।

ਮੋਤੀਲਾਲ ਓਸਵਾਲ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਮੋਡਿਟੀਜ਼ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਵੀਨਤ ਦਮਾਨੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਤੇਲ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉਛਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ 3 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਮੱਧਕਾਲੀ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਦੇ ਊਰਜਾ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਤਾਂਜ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਪਰਮਾਣੂ ਟਿਕਾਣੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਈਰਾਨ ਨੇ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਜਾਂ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲਣਗੇ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਡਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਰ ਤੇਲ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ।

ਉੱਥੇ ਹੀ, ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਵਾਧੂ ਤੇਲ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਰੂਸੀ ਡੀਜ਼ਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।

ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ੀ ਐਲਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਹੋਰਮੁਜ਼ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਰਾਇਆ, ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਰੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਰੋਸਾ ਘਟਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਆਮ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੀਮਤਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।