ਪੱਲੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਨੇ ਯਾਦਾਂ
ਗੱਲ ਤਕਰੀਬਨ ਤੀਹ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਨਾਲ ਹੋਈ।
ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਾਈਕਲ ਦਾ ਜਿੰਦਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਮਗਰੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਅੰਦਰ ਆ ਰਹੇ ਉਸ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ’ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਝੋਲਾ ਟੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਇਰੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਤੁਹਾਡਾ ਇਹੀ ਪਿੰਡ ਹੈ?’’ ਮੈਂ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹਾਂ ਜੀ, ਮੈਂ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।’’ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ, ‘‘ਮੈਂ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਹੈ।’’
ਮੈਂ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਭਾਵੇਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਫ਼ ਸਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਚਾਨਕ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਉਥੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਥੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ’ਤੇ ਧੁੱਪੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ, ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਮੈਂ ਵੀ ਜਿੰਨੀ ਕੁ ਮੈਨੂੰ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚੱਲਣ ਦਾ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਵੀ ਜਾਣਾ ਸੀ ਤੇ ਬੱਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੋ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਕੋਲ ਬਣੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਪੇਪਰਬੈਕ ਜਿਲਦ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਦੀ ਉੱਘੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨਾਲ ਹੋਈ ਉਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਹ ਪੁਸਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਪੂਰੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਂਗਾ। ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਅਪਰੈਲ-ਮਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਅਗਲੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਤਾਂ ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਵੱਡਮੁੱਲੀ ਸੌਗਾਤ ਵੀ ਕਬਾੜੀਏ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਜਿਲਦ ਤੇ ਅੰਦਰ ਪਹਿਲੇ ਵਰਕੇ ’ਤੇ ਲਿਖਿਆ ‘‘ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਭੇਟ, ਵਲੋਂ: ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ’’ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ ’ਤੇ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸੌਗਾਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਖੁੱਸ ਗਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੱਜ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੱਲੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਨੇ ਓਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਇੱਕਲੌਤੀ ਮਿਲਣੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ।