ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਦੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ? ਪੜ੍ਹੋ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ 'ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼' ਬਣਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੋਟ ਕਲੱਬ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਬੋਟ ਕਲੱਬ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਕਬਰ ਰੋਡ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਪਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਾ ਗਵਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਹੁਣ, ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, 12 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਧਰਨੇ, ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਜੋ ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਨ, ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ... ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੱਸਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸਰਕਾਰ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 1993 ਵਿੱਚ ਡੀ.ਯੂ.ਐਸ.ਯੂ. (ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ) ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਸੂਦ ਦੁਆਰਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਗਵਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।

31 ਜਨਵਰੀ 2003 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਟੈਂਡਿੰਗ ਆਰਡਰ ਨੰਬਰ 309 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ 'ਤੇ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਭੀੜ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸੀ। ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਜਪਥ (ਹੁਣ ਕਰਤੱਵਯ ਪਥ) ਦੇ ਨੇੜੇ 'ਬੋਟ ਕਲੱਬ' ਦੇ ਲਾਅਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸੰਸਦ ਭਵਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਅਤੇ ਨੌਰਥ ਤੇ ਸਾਊਥ ਬਲਾਕਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1988 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਉਦੋਂ ਹਿੱਲ ਗਈ ਜਦੋਂ ਆਗੂ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖਾਣਾ ਪਕਾਇਆ, ਖਾਧਾ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੋਟ ਕਲੱਬ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਬੋਟ ਕਲੱਬ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਕਬਰ ਰੋਡ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।