ਆਕਾਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੁਪਨਾ, ਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ

ਜਿਓ ਪਲੇਟਫਾਰਮਸ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ 4, 5, 6, ਏ.ਆਈ. ਅਤੇ ਕਲਾਉਡ ਸਮנתਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 6,817 ਪੇਟੈਂਟ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 1,009 ਪੇਟੈਂਟ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਜਿਓ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਜਿਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਦੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਸਸਤੇ ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ—ਅਜਿਹੀ ਕੰਪਨੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਦਾ, ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਕੋਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜਿਓ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਕਹਾਣੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਿੱਧੀ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੈਲੀਕਾਮ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਂਦਾ, ਮੋਬਾਈਲ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਲਾਗਤ ਘਟਾਈ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪਰ ਹੁਣ ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਇ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਜਿਓ ਹੁਣ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਟੈਲੀਕਾਮ ਨੈੱਟਵਰਕ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦ ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਆਪਣਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਟੈਕ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਕਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਜਿਓ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਜਿਓ ਪਲੇਟਫਾਰਮਜ਼ ਲਿਮਿਟਡ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਕਾਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ ਨੇ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ ਜਿਓ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਟੈਲੀਕਾਮ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ, ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਹੱਲਾਂ ਅਤੇ ਏਆਈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੌਜੂਦ ਮੌਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।”

ਜਦੋਂ ਜਿਓ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਟੈਲੀਕਾਮ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਖਪਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਮਿਆਰ, ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਜਿਓ ਇਸ ਸਮੀਕਰਨ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ 5 ਕੋਰ ਅਤੇ ਸਿਸਟਮ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਹਨ ਜੋ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਿਲਿੰਗ ਤੱਕ ਦੇ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਐਂਡ-ਟੂ-ਐਂਡ 5 ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਟੈਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸਟੈਂਡਅਲੋਨ 5 ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਓ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਨਕਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ—ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਜੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਓ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2023 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੀ 5 ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 15 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 5 ਕਵਰੇਜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਮਾਰਚ 2026 ਤੱਕ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ 268 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ 5 ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦਾ ਲਗਭਗ 55 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ 5 ਤੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਰਿਲਾਇੰਸ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਦੇ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਓ ਦਾ ਕੁੱਲ ਗਾਹਕ ਅਧਾਰ 524 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।

ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਟੈਲੀਕਾਮ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਕਰਕੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਅਸਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਮਾਹੌਲ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਲੈਬੋਰਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਪਰਖਿਆ ਜਾਵੇ।

ਜਿਓ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਕੇਤ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੇਟੈਂਟ ਡਾਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 31 ਮਾਰਚ 2026 ਤੱਕ, ਜਿਓ ਪਲੇਟਫਾਰਮਜ਼ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਕੁੱਲ 6,817 ਪੇਟੈਂਟ ਦਾਖਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 4, 5, 6, ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਕਲਾਉਡ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 1,009 ਪੇਟੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

ਗਲੋਬਲ ਪੇਟੈਂਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। 2026 ਵਿੱਚ ਜਿਓ ਪਲੇਟਫਾਰਮਜ਼ 2025 ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਦਾ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਪੇਟੈਂਟ ਕੋਆਪਰੇਸ਼ਨ ਟ੍ਰੀਟੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਿਖਰਲੀਆਂ 20 ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ 12ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।

ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕੰਪਨੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਟੈਲੀਕਾਮ ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।

ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਦਾ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਓ ਦਾ ਉਭਰਦਾ ਮਾਡਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ: ਖੁਦ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ।

ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸੰਸਥਾ ਵੀ ਇਸ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਓ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ 11,303 ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਲਗਭਗ 40 ਫੀਸਦੀ ਹਨ।

ਜਿਓ ਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਕਈ ਉਤਪਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਖਾਸ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰੇ ਹਨ।

ਘਰੇਲੂ ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਫਿਕਸਡ ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਲਈ ਫਾਈਬਰ ਅਜੇ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘਰ ਤੱਕ ਫਾਈਬਰ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਮਹਿੰਗਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਖਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜਿਓ ਨੇ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਪੁਆਇੰਟ-ਟੂ-ਮਲਟੀਪੁਆਇੰਟ ਅਨਲਾਇਸੈਂਸਡ ਬੈਂਡ ਰੇਡੀਓ, ਜਾਂ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਫਾਈਬਰ ਵਰਗੀ ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰਵਾਇਤੀ ਫਾਈਬਰ ਲਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।

ਮਾਰਚ 2026 ਤੱਕ ਜਿਓ 27 ਮਿਲੀਅਨ ਫਿਕਸਡ ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਿਕਸਡ ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲਗਭਗ 43 ਫੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ।

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਜਿਓ ਦੇ ਟੈਲੀਕਾਮ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਰੇਡੀਓ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਕਰੋ ਬੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਆਊਟਡੋਰ ਅਤੇ ਇਨਡੋਰ ਸਮਾਲ ਸੈਲ, ਮਿਲੀਮੀਟਰ-ਵੇਵ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਡ 5 ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1 ਯੂਜ਼ਰ-ਪਲੇਨ ਫੰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸਟੈਂਡਅਲੋਨ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ-ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੱਲ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ “5” ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੇ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਬੇਹੱਦ ਵੱਡਾ ਪੈਮਾਨਾ, ਅਸਮਾਨ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਲਾਗਤ 'ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਨਤ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ।

ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮੋਬਾਈਲ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਸਟੈਕ, ਹੋਮ ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਸਟੈਕ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਡ ਆਟੋਨੋਮਸ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਸਟੈਕ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਓ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਨੈੱਟਵਰਕ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਟੈਲੀਕਾਮ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਅਤੇ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਫਾਇਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਲੋਬਲ ਟੈਲੀਕਾਮ ਆਪਰੇਟਰ ਜੇ ਜਿਓ ਦੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ ਅਣਪਰਖਿਆ ਉਤਪਾਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੱਧੇ ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਹਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 241 ਐਕਸਾਬਾਈਟ ਡਾਟਾ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਸੰਭਾਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਜੇ ਜਿਓ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਕੰਪਨੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ।

ਇਹ ਗਲੋਬਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵੈਲਿਊ ਚੇਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ, ਜੋ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਟੈਲੀਕਾਮ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਜੋ ਖੁਦ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਲਾਇਰ ਵਜੋਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਓ ਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਬੰਧੀ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਕਸ਼ਾ ਹੁਣ ਖਪਤਕਾਰ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸਟੈਂਡਅਲੋਨ 5 ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਲਾਈਸਿੰਗ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ 5, ਐਜ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ, ਕਲਾਉਡ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਆਟੋਨੋਮਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਮੌਕਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਫਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ। ਰਿਲਾਇੰਸ ਨੇ “ਏਆਈ, ” ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਕਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ, ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿਓ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਆਈ ਨੂੰ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ, ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤਰਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ: ਅਜਿਹੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰੋ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਪੈਮਾਨੇ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਓ ਜਿੱਥੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਹਨ।

ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਰਖ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮੋਬਾਈਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਕਸਰ ਨਵੀਆਂ ਮੋਬਾਈਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਓ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇ।

ਇਸਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 6 ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ।

ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਗਲੋਬਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਉਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਪਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਤਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿਓ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਦੂਜਾ ਦਹਾਕਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਸਵਾਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਕੀ ਭਾਰਤ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਇਸਦੇ ਆਧਾਰ ਹੁਣ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ: ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ 5 ਸਟੈਕ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੇਟੈਂਟ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਅਸਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼, ਕਲਾਉਡ, ਏਆਈ ਅਤੇ 6 ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਕਸ਼ਾਵਾਂ।

ਇਸ ਕਰਕੇ ਜਿਓ ਦਾ ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਟੈਲੀਕਾਮ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਣਾਉਣ, ਭਾਰਤੀ ਪੈਮਾਨੇ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।