ਜੇਨਸ ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ, ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ ਨਾਮ?

ਜਨਵਰੀ-ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਵੰਬਰ-ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ, ਕਿਵੇਂ ਪਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ? ਜਾਣੋ ਹਰ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ

ਤੁਸੀਂ ਕੈਲੰਡਰ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਵੋਗੇ, ਪਰ ਕੀ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਦਿੱਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰੋਮਨ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਮਰਾਟਾਂ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਾਮ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਅੱਜ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਮੇਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਪਰੰਪਰਾ ਮੁਤਾਬਕ ਰੋਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਾ ਰੋਮੁਲਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ 10 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 304 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 60 ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨੂਮਾ ਪੋਮਪਿਲਿਯਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਲ ਨੂੰ ਚੰਦਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ।

ਜਨਵਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰੋਮਨ ਦੇਵਤਾ ਜੇਨਸ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਪਿਆ। ਜੇਨਸ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ, ਫਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਚਿਹਰਾ ਅਤੀਤ ਵੱਲ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਸੀ। ਸਾਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਲੈਟਿਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਜਨਵਰੀ ਬਣਿਆ। 45 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਵੱਲੋਂ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

ਫਰਵਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਟਿਨ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ á ਨਾਮ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਪਾਪ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਰੋਮਨ ਸਾਲ ਦਾ ਆਖਰੀ ਮਹੀਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਵਾਧੂ ਦਿਨ, ਯਾਨੀ ਲੀਪ ਈਅਰ ਵਾਲਾ ਦਿਨ, ਅੱਜ ਵੀ ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਰਚ ਦਾ ਨਾਮ ਰੋਮਨ ਯੁੱਧ ਦੇਵਤਾ ਮਾਰਸ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਰੋਮਨ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਸਰਦੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ 1752 ਤੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਲੈਟਿਨ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਖੋਲ੍ਹਣਾ। ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਕਲੀਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਢੁਕਵਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਦੂਜੀ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵੀ ਐਫਰੋਡਾਈਟ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਵੀਨਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮਈ ਦਾ ਨਾਮ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊਪਣ ਦੀ ਰੋਮਨ ਦੇਵੀ ਸਨ। ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰੋਮਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਸੀ।

ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਨਾਮ ਨੂੰ ਲੈਟਿਨ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜੂਨ ਦਾ ਨਾਮ ਜੂਨੋ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਪਿਆ। ਜੂਨੋ ਰੋਮਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੁਪੀਟਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ‘ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਆਖਿਆ ਇਸ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਈ ਨੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੁਲਾਈ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਪੰਜਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

44 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਮਨ ਸੈਨੇਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਜ਼ਰ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 45 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਨੇ ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਲਗਭਗ 1600 ਸਾਲ ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।

ਅਗਸਤ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਛੇਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ 8 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲੇ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ ਆਗਸਟਸ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਗਸਟਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ 31 ਦਿਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਾਰੇ ਮਹੀਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 7ਵਾਂ, 8ਵਾਂ, 9ਵਾਂ ਅਤੇ 10ਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਸਨ।

ਪਰ ਜਦੋਂ ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਇਹ ਮਹੀਨੇ ਖਿਸਕ ਕੇ 9ਵੇਂ ਤੋਂ 12ਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਬਣ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ, ਪਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਦਲ ਗਈ। ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਸਲ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਦੀਆਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਤਾਰੀਖਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਿਸਕਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ 1582 ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਨੇ ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੀਪ ਈਅਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਹੀ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ 1752 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।